Με τη νέα κωδικοποιημένη διατύπωση της παρ. 10 του άρθρου 57 του Ν. 5104/2024 από το άρθρο 38 του Ν. 5301/2026 για τις πληρωμές με μετρητά σε συναλλαγές με ιδιώτες, μεταβάλλεται ουσιαστικά το πλαίσιο αντιμετώπισης των συναλλαγών λιανικής άνω των 500 ευρώ που εξοφλούνται με μετρητά, κατά παράβαση της παρ. 3 του άρθρου 20 του Ν. 3842/2010.
Η προηγούμενη διατύπωση συνέδεε την παράβαση με τα «φορολογικά στοιχεία συνολικής αξίας 500 ευρώ και άνω», δηλαδή κυρίως με το εκδιδόμενο παραστατικό.
Πλέον, η νέα διάταξη αναφέρεται ρητά στις «συναλλαγές πώλησης αγαθών ή παροχής υπηρεσιών συνολικής αξίας 500 ευρώ και άνω», μεταφέροντας το βάρος από το φορολογικό στοιχείο στη συνολική οικονομική συναλλαγή.
Η διαφοροποίηση αυτή φαίνεται να αποσκοπεί στον περιορισμό πρακτικών τεχνητής κατάτμησης συναλλαγών, όπως:
- έκδοση περισσότερων αποδείξεων μικρότερης αξίας,
- διαχωρισμός της ίδιας αγοράς σε περισσότερα παραστατικά,
- τμηματικές πληρωμές με μετρητά για την ίδια συναλλαγή.
Με τη νέα προσέγγιση, οι φορολογικές αρχές δύνανται να εξετάζουν τη συνολική αξία της πραγματικής συναλλαγής και όχι αποκλειστικά το ύψος κάθε επιμέρους παραστατικού.
Το πρόστιμο παραμένει ιδιαίτερα αυστηρό, καθώς ανέρχεται στο διπλάσιο του ποσού που καταβλήθηκε με μετρητά.
Παράδειγμα
Σε συναλλαγή λιανικής αξίας 1.200 ευρώ που εξοφλείται με μετρητά, το πρόστιμο μπορεί να ανέλθει σε 2.400 ευρώ.
Σημεία προσοχής
Οι επιχειρήσεις θα πρέπει να δώσουν ιδιαίτερη έμφαση:
- στη χρήση ηλεκτρονικών μέσων πληρωμής (POS, IRIS κ.λπ.),
- στην αποφυγή κατάτμησης συναλλαγών,
- στην ορθή ενημέρωση του προσωπικού,
- στην τήρηση εσωτερικών διαδικασιών ελέγχου.
Η νέα διατύπωση ενισχύει ουσιαστικά τη δυνατότητα ελέγχου της φορολογικής διοίκησης και αυξάνει την ανάγκη προσεκτικής συμμόρφωσης των επιχειρήσεων με τους κανόνες ηλεκτρονικών πληρωμών.
Η ισχύς της νέας διάταξης αρχίζει από τη δημοσίευση σχετικής απόφασης όπως προβλέπεται στο δεύτερο εδάφιο της παρ. 6Α του άρθρου 20 του Ν. 3842/2010 (Α΄ 58).
