Οι κ.κ. Γεωργούλας Κωνσταντίνος και Καράτζιου- Τζαντίλα Χριστίνα σε άρθρο τους στην εφημερίδα ΝΑΥΤΕΜΠΟΡΙΚΗ, με θέμα τον ρόλο της Μονάδας Εσωτερικού Ελέγχου στην παρακολούθηση της συμμόρφωσης του Δημοσίου με τις δικαστικές αποφάσεις, αναδεικνύουν τις προκλήσεις που ανακύπτουν από το άρθρο 10Α του ν. 4795/2021 και θέτουν στο επίκεντρο τη σημασία της διατήρησης της ανεξαρτησίας και της αντικειμενικότητας του εσωτερικού ελεγκτή, σύμφωνα με τα διεθνή πρότυπα εσωτερικού ελέγχου.
Σε μια προσπάθεια εξεύρεσης λύσης σε αυτό το χρόνιο πρόβλημα, ο νομοθέτης στράφηκε σε έναν απρόσμενο παράγοντα, τη Μονάδα Εσωτερικού Ελέγχου (ΜΕΕ).
Μια κίνηση που, πριν από μια βεβιασμένη θετική ή αρνητική κρίση, αξίζει να αξιολογηθεί η πηγή της.
Η ΛΟΓΙΚΗ πίσω από αυτή την επιλογή, με την πρώτη ματιά, φαίνεται εύλογη. Με το άρθρο 10Α, η ΜΕΕ καλείται να ενημερώνει για τις αποφάσεις, να δίνει κατευθύνσεις για τη συμμόρφωση, να παρακολουθεί την πρόοδο και, αν χρειαστεί, να ενημερώνει για τυχόν παραλείψεις των αρμοδίων υπαλλήλων.
Γιατί όμως ο εσωτερικός ελεγκτής; Διότι η ΜΕΕ αναφέρεται απευθείας στον επικεφαλής του φορέα, έχει πρόσβαση παντού και δεν εμπλέκεται στα γρανάζια της ιεραρχίας. Εν ολίγοις, έχει τη δυνατότητα να βλέπει τη μεγάλη εικόνα και να μιλάει ελεύθερα με την «κορυφή».
Άλλωστε, τα νέα διεθνή πρότυπα εσωτερικού ελέγχου (GIAS 2024) έρχονται να τονίσουν ακριβώς αυτόν τον αναβαθμισμένο ρόλο του εσωτερικού ελεγκτή στη διακυβέρνηση και, υπό αυτό το πρίσμα, το άρθρο 10Α δεν επιθυμεί να αλλοιώσει τον θεσμό, αλλά να τον εξελίξει.
ΜΟΝΟ ΠΟΥ οι καλές προθέσεις δεν επαρκούν, καθόσον πολύ συχνά ο νόμος «σκοντάφτει» στην εφαρμογή.
Και στην προκειμένη περίπτωση, ακριβώς στην εφαρμογή του νέου άρθρου εντοπίζεται η δυσχέρεια.
Στα διεθνή πρότυπα δηλώνεται κατηγορηματικά ότι ο εσωτερικός ελεγκτής δεν δύναται να ελέγχει εργασία που έχει κάνει ο ίδιος, αλλά ο ρόλος του είναι να παρέχει διασφάλιση (Assurance) και συμβουλές (Advisory).
Το να εκτελεί ο ίδιος επιχειρησιακά καθήκοντα είναι «κόκκινη γραμμή». Το άρθρο 10Α, όμως, αναγκάζει τη ΜΕΕ να κάνει ακριβώς αυτό, δηλαδή να δίνει οδηγίες, να παρεμβαίνει, να κινεί διαδικασίες. Έτσι, τη μετατρέπει από σύμβουλο βελτίωσης σε μηχανισμό ελέγχου και τιμωρίας.
Η σχέση εμπιστοσύνης με τους ελεγχόμενους, που είναι ο ακρογωνιαίος λίθος της εργασίας του εσωτερικού ελεγκτή, υφίσταται κλυδωνισμούς.
ΕΠΙΠΛΕΟΝ, εντοπίζεται και κάτι βαθύτερο, που συχνά παραβλέπεται και αυτό είναι η «διάθεση ανάληψης κινδύνου» (risk appetite) του κάθε οργανισμού, δηλαδή ο βαθμός κινδύνου που είναι διατεθειμένη να αναλάβει η Διοίκηση.
Ο ελεγκτής οφείλει να το αξιολογεί αυτό από απόσταση και όχι να το συνδιαμορφώνει. Το άρθρο 10Α, όμως, δύναται να ανατρέψει αυτήν την ισορροπία:
- Σε επίπεδο θεσμικό: Όταν η ΜΕΕ κατευθύνει τη συμμόρφωση, στην πράξη αποφασίζει ποιο επίπεδο κινδύνου είναι αποδεκτό. Η απόφαση όμως αυτή είναι αρμοδιότητα της Διοίκησης και όχι του ελεγκτή.
- Σε επίπεδο λειτουργικό: Η επιφόρτιση της ΜΕΕ με επιπλέον επιχειρησιακά καθήκοντα χωρίς τη διάθεση επιπλέον πόρων αυξάνει τους ελλοχεύοντες κινδύνους (π.χ. λειτουργικούς) για την ίδια τη ΜΕΕ.
- Σε επίπεδο ελεγκτικό: Η συμμετοχή της ΜΕΕ στη διαδικασία, αίρει τη δυνατότητα ελέγχου και αντικειμενικής κρίσης αυτής. Υφίσταται, επομένως, εγγενής κίνδυνος απώλειας της αμεροληψία της ΜΕΕ, δηλαδή της ίδιας της ουσίας της ύπαρξής της.
ΑΚΟΜΑ ΚΙ ΑΝ ο νόμος ήταν τέλειος, θα ερχόταν να συντριβεί πάνω στον τοίχο της πραγματικότητας. Σύμφωνα με την τελευταία Έκθεση επί των Συστημάτων Εσωτερικού Ελέγχου 2025 στους φορείς του δημόσιου τομέα του Ελεγκτικού Συνεδρίου (Φεβρουάριος 2026), «σημαντικό ποσοστό των φορέων αντιμετωπίζει τη σύσταση Μονάδας Εσωτερικού Ελέγχου (ΜΕΕ) ως τυπική εκ του νόμου υποχρέωση, χωρίς ουσιαστική εφαρμογή.
Περίπου το 32% των φορέων που συστήνουν τις ΜΕΕ δεν έχει μεριμνήσει για τη στελέχωσή τους. Συγκεκριμένα, υψηλή συχνότητα μη στελέχωσης παρουσιάζεται στους ΟΤΑ Α’ βαθμού (43%), τα Νοσοκομεία (25%), τα ΝΠΔΔ (50%) και τα ΝΠΙΔ (29%), γεγονός που υποδηλώνει την υιοθέτηση μιας κατ’ επίφασιν συμμόρφωσης χωρίς την απαιτούμενη λειτουργική υποστήριξη».
ΟΙ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΕΣ Μονάδες Εσωτερικού Ελέγχου στον δημόσιο τομέα στελεχώνονται από έναν και μόνο υπάλληλο ή υποστηρίζονται από εξωτερικό συνεργάτη.
Ο εγγενής κίνδυνος που ελλοχεύει με την ενασχόληση και παρακολούθηση της εφαρμογής των δικαστικών αποφάσεων είναι να οδηγηθεί σε παράλυση κάθε άλλο ελεγκτικό έργο της ΜΕΕ.
ΥΦΙΣΤΑΤΑΙ λύση ή ο νόμος καταλήγει στον κάλαθο των αχρήστων; Η λύση βρίσκεται στη χρυσή τομή. Η ΜΕΕ μπορεί και πρέπει να έχει εποπτικό ρόλο. Να ελέγχει αν ο φορέας εφαρμόζει τις σωστές διαδικασίες, να εντοπίζει τις αδυναμίες και να προτείνει λύσεις.
Αυτός είναι ο φυσικός της ρόλος, δηλαδή, η διασφάλιση και συμβουλευτική. Αυτό που δεν δύναται να κάνει είναι να γίνεται ο εκτελεστής, ο εντολέας ή ο τιμωρός.
Και φυσικά, κάθε νέα αρμοδιότητα πρέπει να υποστηρίζεται με τους απαραίτητους πόρους, ειδάλλως τόσο η επίβλεψη όσο και ο έλεγχος θα παραμένουν ατελείς.
Πηγή: Η Ναυτεμπορική
